Ăn uống, Kiến thức về sức khỏe

Bảo vệ gan: Những điều cần biết

Gan là nội tạng lớn nhất trong cơ thể và là một cơ quan có chức năng vô cùng phức tạp. Nó được xem như là nhà máy hóa chất của cơ thể. Gan chịu trách nhiệm cũng như điều hòa rất nhiều các phản ứng hóa sinh. Đây là một trong số ít các cơ quan trên cơ thể người không thể thay thế bằng máy móc nhân tạo. Trong thời đại ngày nay, rất nhiều yếu tố gây hại cho gan tồn tại khắp nơi như không khí ô nhiễm, hóa chất độc hại trong thực phẩm, tình trạng lạm dụng rượu bia.. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu về cơ quan quan trọng này để bảo vệ gan thật tốt cùng phòng chống hữu hiệu các bệnh về gan.

1. Bảo vệ gan: Cơ quan cực kỳ quan trọng trong cơ thể

1.1 Cấu tạo sinh học của gan người

Gan người trưởng thành nặng khoảng 1.5kg và là nội tạng lớn nhất đồng thời là tuyến tiêu hóa lớn nhất trong cơ thể. Gan nằm bên phải của ô bụng, cạnh dạ dày, ngay dưới cơ hoành. Gan tiết ra dịch mật để tiêu hóa lipid (chất béo, dầu, mỡ) và chứa trong túi mật bên cạnh nên chúng ta thấy gan và túi mật thường đi đôi với nhau. Hiện nay, y học đã hiểu khá rõ về gan tuy nhiên rất nhiều khám phá mới vẫn được các nhà khoa học phát hiện thêm về cơ quan thú vị này.

1.2 Chức năng cực kỳ phức tạp của gan

Mọi người thường nói gan là cơ quan giải độc chính là do gan giáng hóa các chất độc và thuốc thông qua quá trình được gọi là chuyển hóa thuốc. Tuy nhiên, chức năng chính của gan chính là chịu trách nhiệm về các phản ứng sinh hóa dùng để tổng hợp, phân giải hóa học tạo ra các chất cần thiết trong cơ thể. Các chức năng chủ yếu của gan là:

  • Gan tổng hợp, sản xuất ra dịch mật để tiêu hóa mỡ. Mật có thể từ gan đi thẳng vào hệ tiêu hóa hoặc được dự trữ ở túi mật ngay cạnh gan.
  • Gan chuyển hóa tinh bột và các acid amin thành đường glucose. Dự trữ glucose bằng cách chuyển hóa glucose thành glycogen.
  • Gan phân giải các hormone ví dụ như Insulin khi cơ thể không cần sử dụng nữa.
  • Gan chuyển hóa protein, chuyển hóa lipid
  • Gan tổng hợp cholesterol, sản xuất triglyceride
  • Gan tổng hợp các yếu tố đông máu, phân giải hemoglobin thành các sản phẩm chuyển hóa.
  • Gan phân giải các chất lạ, chất độc, thuốc thông qua quá trình chuyển hóa thuốc. Tuy nhiên quá trình này có thể gây độc vì chất được tạo ra lại còn độc hơn tiền chất trước đó.
  • Gan chuyển hóa amoniac thành u-rê
  • Gan còn đảm nhiệm một vài chức năng của hệ miễn dịch như phát hiện các kháng nguyên trong máu.
Chức năng hoạt động của gan

Gan là cơ quan có chức năng hoạt động vô cùng phức tạp

2 Những yếu tố gây hại cho gan

Chúng ta đã biết về chức năng và tầm quan trọng của gan. Để bảo vệ gan tốt, chúng ta cũng cần phải biết các yếu tố gây hại. Vậy, những yếu tố nào sẽ gây hại cho cơ quan nội tạng quan trọng này? Các yếu tố gây hại chính là:

2.1 Hóa chất độc hại gây tổn thương gan

Gan là nơi xảy ra các phản ứng sinh hóa quan trọng của cơ thể. Không ngạc nhiên khi biết yếu tố gây hại hàng đầu cho gan chính là các chất chúng ta nạp vào cơ thể hàng ngày. Có rất nhiều các chất hóa học có khả năng gây hại cho gan. Để nhận biết hết tất cả các chất đó là điều không thực tế. Tuy nhiên, chúng ta cần nhận định được các loại chất có hại thông dụng nhất để có thể phòng tránh chúng.

2.1.1 Thuốc tây

Có một số loại thuốc (cả thuốc tây lẫn thảo dược) chúng ta uống để chữa bệnh cũng là một tác nhân gây hại cho gan. Về cơ bản thuốc là các chất ngoại lai. Sau khi có tác dụng chữa bệnh, các chất hóa học của thuốc sẽ được đưa đến gan để phân giải. Độc tính trên gan do thuốc có hai loại: nội tại và đặc ứng. Loại nội tại là độc tính trên gan có thể dự đoán trước và có liên quan đến liều lượng thuốc (ví dụ như paracetamol, acetaminophel). Loại đặc ứng là các loại độc tính đặc biệt tùy theo từng loại thuốc và tình trạng gan của từng người.

Người mắc tổn thương gan do thuốc ước tính vào khoảng 10 đến 15 trên 10000 người sử dụng thuốc kê đơn. Đa số các ca suy gan cấp có nguyên nhân do thuốc trong đó 37% liên quan đến paracetamol và 13% do có các phản ứng có hại đặc ứng của thuốc. Các tổn thương gan mạn tính lại thường liên quan đến kháng sinh và các thuốc chống động kinh.

2.1.2 Rượu bia

Người uống nhiều bia rượu luôn phải đối mặt với các vấn đề về gan. Khi uống rượu vào cơ thể, khoảng 10% lượng rượu sẽ được đào thải qua mồ hôi, nước tiểu và hơi thở. Còn lại 90% cồn sẽ theo máu đến gan để được xử lý tại gan. Gan có hệ thống enzyme để chuyển hóa rượu thành nước và CO2. Để làm việc đó gan sẽ phải giảm mức độ phân giải acid béo, mà thay vào đó là este hóa acid béo thành trigliceride. Điều này nếu diễn ra lâu dài sẽ dẫn đến gan bị nhiễm mỡ hoặc xơ gan.

Gan suy yếu do dùng nhiều rượu bia

Sử dụng rượu bia với lượng lớn, thời gian dài rất có hại cho gan

2.1.3 Các chất hóa học lạ khác

Các chất hóa học lạ mà bạn vô tình (ô nhiễm, đồ ăn chứa nhiều chất bảo quản, dư lượng thuốc trừ sâu..) hay cố ý (hút thuốc lá, sử dụng chất cấm) đưa vào cơ thể đều có khả năng gây hại cho gan. Đặc biệt nấm mốc có chứa các chất độc như aflatoxin gây tổn thương gan cấp tính, nguy hiểm đến tính mạng. Nhiều ca nhiễm độc gan được ghi nhận là đã ăn phải các loại tinh bột (ngô, gạo) hoặc các loại hạt khô bị mốc. Tuyệt đối không được tiêu thụ các loại thực phẩm có nấm mốc.

2.2 Thói quen xấu gây hại cho gan

Các thói quen xấu đều có hại cho sức khỏe trong đó có một số thói quen ảnh hưởng rất xấu đến gan của bạn. Để bảo vệ gan thật tốt, cần phải thay đổi các thói quen xấu, tập các thói quen tốt.

2.2.2 Thói quen ăn uống không lành mạnh

Là tuyến tiêu hóa lớn nhất trong cơ thể, thói quen ăn uống có ảnh hưởng trực tiếp đến gan. Về cơ bản khi tiêu thụ những chất cần gan phải hoạt động nhiều như đạm, chất béo, đường.. một cách quá mức đều khiến gan bị quá tải.

Điều “biết rồi, khổ lắm, nói mãi” ở đây vẫn là: ăn uống điều độ, ăn nhiều hoa quả, rau xanh. Hạn chế ăn các thực phẩm có chứa nhiều đường hoặc chất béo.

2.2.3 Thói quen sinh hoạt không lành mạnh

Rượu bia, thuốc lá chúng ta đã đề cập. Vậy còn thói quen xấu nào có ảnh hưởng không tốt với gan? Đó chính là thức khuya.

Theo công năng cơ thể, gan sẽ hoạt động chức năng thải độc mạnh mẽ nhất khi chúng ta ngủ. Nếu chúng ta thức khuya, khung thời gian tốt cho gan sẽ bị giảm xuống. Gan sẽ trở nên “vất vả” hơn. Điều này tăng sinh các phản ứng oxy hóa tại gan, sản sinh ra các chất độc hại làm hủy hoại tế bào gan. Điều này góp phần làm tăng thêm các bệnh lý nguy hiểm về gan như gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan.

3. Các bệnh lý thường gặp ở gan

Người ta hay nói người vàng mắt vàng da là bi bệnh gan. Điều này do nhiều bệnh lý của gan có triệu chứng vàng da do sự tăng cao của nồng độ birilubin trong máu. Tuy nhiên điều này chỉ diễn ra khi chứng bệnh đã trở nên nặng hoặc cấp tính. Đa số các bệnh lý liên quan đến gan đều có dấu hiệu rất âm thầm, mờ nhạt khiến người bị bệnh chủ quan không để ý đến chúng.

3.1 Gan nhiễm mỡ

Đây là bệnh lý về gan hay gặp nhất. Chất béo tích tụ quá 5% trọng lượng của gan thì có thế coi là gan bị nhiễm mỡ. Ở mức độ nhẹ, gan sẽ tự tiêu đi lượng chất béo đó và thay thế bằng các tế bào gan mới. Mức độ nặng sẽ gây ra nhiều tốn thương gan, tạo ra các sẹo cho gan hay mô xơ dẫn đến suy giảm chức năng gan, ung thư gan. Bệnh lý này hay gặp ở người cao tuổi. Khi tuổi cao, công năng cơ thể giảm sút trong đó có gan sẽ dẫn đến tình trạng gan bị nhiễm mỡ. Tuy nhiên người trẻ tuổi cũng có tỷ lệ mắc ngày càng cao do lối sống hiện đại với nhiều thói quen xấu và bệnh béo phì.

Gan nhiễm mỡ

Gan bị nhiễm mỡ nhìn dưới kính hiển vi

3.2 Viêm gan

Viêm gan là bệnh gây nên hiện tượng viêm ở gan. Nguyên nhân gây viêm có thể do độc chất, virus viêm gan hoặc các bệnh tự miễn do yếu tố di truyền.

3.3 Xơ gan

Xơ gan là sự hình thành của các mô xơ trong gan (giống như sẹo) thay thế cho các phần nhu mô tế bào gan bị tổn thương. Có nhiều nguyên nhân gây chết tế bào gan như chất độc, nhiễm độc rượu, virus viêm gan..

3.4 Ung thư gan

Bao gồm bệnh ung thư phát triển từ các tế bào gan, ung thư gan tiên phát hoặc bị di căn từ nơi khác đến gan, thường là từ ung thư từ đường tiêu hóa. Đây là loại ung thư có tiên lượng rất xấu.

Xơ gan cổ chướng

Một bệnh nhân bụng có chứa nhiều dịch do xơ gan cổ chướng

3.5 Các chứng bệnh khác

So với những bệnh lý được đề cập ở trên, tồn tại các bệnh lý khác ít gặp hơn như:

  • Hội chứng Gilbert: rối loạn di truyền chuyển hóa bilirubin.
  • Hội chứng Budd-Chiari: tắc ngẽn tĩnh mạch gan
  • Xơ gan mật tiên phát: bệnh tự miễn của các đường dẫn mật nhỏ
  • Bệnh Wilson: bệnh lý di truyền gây nên tích trữ quá mức lượng đồng (Cu) trong cơ thể

Và nhiều loại bệnh lý khác có liên quan chủ yếu đến yếu tố di truyền.

4. Bảo vệ gan, tăng cường chức năng gan để có một lá gan khỏe mạnh

Muốn có một lá gan khỏe mạnh, điều quan trọng nhất là phải có một chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng khoa học và lành mạnh.

4.1 Kiến thức chung tăng cường chức năng gan

  • Không nên đưa các chất độc vào cơ thể bằng cách hạn chế uống rượu, bia, hút thuốc lá, thuốc lào
  • Không nên thức khuya
  • Tránh ăn quá nhiều đồ chiên, rán có chưa nhiều dầu mỡ gây ra gánh nặng cho gan
  • Không nên sử dụng Vitamin bổ sung một cách bừa bãi
  • Khám sức khỏe định kỳ để theo dõi tình trạng của gan để có những điều chỉnh phù hợp nhất
  • Tiêm vaccine viêm gan B nếu chưa bị nhiễm.
  • Thường xuyên tập thể dục để nâng cao sức khỏe nói chung

4.2 Những người có nguy cơ cao mắc các chứng bệnh về gan nên bảo vệ gan bằng cách nào

Đối với những người có nguy cơ mắc bệnh gan cao như người hay thường xuyên bắt buộc phải sử dụng bia rượu do công việc hoặc những người đã bị xơ gan, gan nhiễm mỡ, viêm gan mãn tính.. việc bảo vệ gan là cực kỳ cần thiết. Ngoài các kiến thức chung ở trên, những đối tượng này nên sử dụng các loại Thực phẩm chức năng đặc thù có chứa các thành phần hỗ trợ điều trị và phòng ngừa bệnh gan. Các hoạt chất có trong thực phẩm bổ sung này sẽ giúp cơ thể thải độc, giúp tái tạo tế bào gan, tránh cho gan bị quá tải, dẫn đến các bệnh về gan trầm trọng hơn.

Gateck1 - Hỗ trợ bảo vệ gan

Gateck1 – Một sản phẩm rất tốt hỗ trợ bảo vệ và điều trị các bệnh về gan

4.3 Các loại thảo dược tốt cho gan

4.3.1 Cà gai leo

Dược phẩm này đã được nghiên cứu rất nhiều trong thời gian gần đây. Cho đến nay đã có hơn 2 đề tài cấp nhà nước, 4 luận văn tiến sỹ cùng với nhiều công trình khác về thảo dược này. Cà gai leo được đánh giá là ưu việt hơn cả trong việc hỗ trị điều trị viêm gan virus, giải độc gan và phòng ngừa xơ gan.

4.3.2 A-ti-sô

Công dụng chính của A-ti-sô là giúp giải độc gan, bảo vệ gan, hạ cholesterol, lợi tiểu, lợi mật.. nên được dùng để hỗ trợ điều trị viêm gan, viêm túi mật, sỏi mật.

4.3.3 Xạ Đen

Xạ Đen là loại thảo dược dùng để hỗ trợ điều trị ung thư gan, giúp ức chế các tế bào ung thư. Ngoài ra nó còn có tác dụng hạ men gan, ức chế quá trình hình thành lipid trong gan.

4.3.4 Kim Ngân Hoa

Kim Ngân Hoa có tên khác là Ngân Hoa, có tác dụng kháng viêm, kháng virus, giảm sức hoạt động của virus. Kim ngân hoa còn có tác dụng tăng chuyển hóa lipid giúp cho việc giảm các cholesterol xấu.

 

Tài liệu tham khảo:

http://magazine.canhgiacduoc.org.vn/Magazine/Details/181

UC Berkeley anatomy lecture on the liver

Elevated liver enzymes information

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *